راهنمای نگارش داستان به زبان ساده
آمادهای؟!
قدم گذاشتن به مسیر نوشتن و نویسندگی، کار هر کسی نیست! اما اگر تو به نوشتن داستان علاقه داری و دوست داری ایدههای خودت رو در قالب داستان و رمان در بیاری، با ما همراه باش که قراره فنون داستاننویسی رو خیلی شسته رفته، بهت بگیم تا بتونی به بهترین راه، داستان خودت رو بنویسی. مخاطب این مطالب در درجه اول، نوجوانان مقطع متوسطه اول و دوم هستند ولی بدون تردید برای والدین و معلمها و… هم میتونه مفید باشه.
قبل از شروع، یه مطلب خیلی مهم رو بگیم. بین داستاننویسهای حرفهای یه اختلاف نظری هست درباره اینکه آیا میشه داستاننویسی رو آموزش داد یا نه؟ برخی از داستاننویسها معتقدند داستاننویسی قابل آموزش نیست! و تنها راه نویسنده شدن، زیاد خوندنه! یعنی اگر دوست داری رمان بنویسی، قبلش باید خیلی خیلی خیلی زیاد رمان و داستان بخونی. اما خب یه عده دیگه از داستاننویسها هم معتقد هستند اتفاقاً برای نویسنده شدن، باید فنون داستاننویسی رو بدونی. حالا ما نظر دوم رو فرض میگیریم و فنون داستاننویسی رو بهت میگیم ولی یادت باشه اگر واقعاً عاشق داستاننویسی هستی، در کنار یاد گرفتن این فنون، شروع به خوندن رمانهای زیادی هم بکن! به قول قدیمیها کار از محکم کاری عیب نمیکنه؛ پس بهتره هم زیاد داستان بخونی و هم فنون داستاننویسی رو اینجا یاد بگیری. ما سعی میکنیم در کنار فنون داستاننویسی، رمان و داستانهای خوب رو هم معرفی کنیم تا در کنار یاد گرفتن فنون داستان نویسی، این داستانها رو هم بخونی.
جنگ اول به از صلح آخر!
یادت نره اول و آخر این مسیر، تمرین و تمرین و تمرین زیاد و صبوری کردنه! این رو بدون که آدم یه شبه، نویسنده موفقی نمیشه! باید زیاد بخونی و زیاد بنویسی و تمرین کنی تا کمکم بتونی به خودت بگی «نویسنده»! فکر نکن با خوندن این مطالب دیگه یه نویسنده حرف های هستی! باید کلی تمرین کنی و بنویسی و تلاش کنی و صبر کنی و نقد بشنوی. این رو بدون وارد مسیری شدی که رسیدن به مقصد، خیلی راحت نیست و باید بتونی ثابت کنی آدمِ این راه هستی! در ضمن لازمه این نکته رو هم بگیم که منبع اصلی و محوری ما برای آموزش داستاننویسی، کتاب «بیایید داستان بنویسیم» اثر ارزشمند مهدی میرکیایی از انتشارات طلایی است. این کتاب به صورت گام به گام، به آموزش داستاننویسی میپردازه و به خاطر محتوا و قالب خیلی خوبش، جایزه کتاب سال رو هم گرفته! در کنار این کتاب، از سایر کتابهای داستاننویسی مثل کتاب «داستان نویسی» از انتشارات آوند دانش و یا «بیست و هشت اشتباه نویسنده گان» از انتشارات سوره مهر هم استفاده خواهیم کرد.
نقطه شروع: انتخاب ایده و موضوع جذّاب
بدون تردید اولین قدم نوشتن یه داستان خوب و قوی، یه سوژه و موضوع جذّاب و تازه است. خب یعنی چی؟ یعنی ایده و موضوعی که مخاطب رو به هیجان بیاره، تازه و بکر باشه، دوست داشته باشه بخونه تا ببینه بالأخره سرانجام داستان، چه اتفاقاتی میافته و… . اما راز این سوژه جذّاب چیه؟ بهم ریختن آرامش!
داستانها و فیلمهای مشهور و یا محبوبت رو به خاطر بیار؛ خانوادهای خوش و خرّم در کنار هم هستند که ناگهان اتفاقی برای فرزند خانواده میافتد، یک زندانی قصد فرار کردن از زندان را دارد، در شهر یک قاتل زنجیرهای پیدا شده است که هر چند وقت یکبار کسی را میکُشد، معلمی در مواجهه با یکی از شاگردان کلاس کلافه شده است، زمان جنگ است و باید یک عملیات خیلی مهم انجام شود و… . در همه این مثالها یک چیز مشترک است؛ عدم تعادل! عدم تعادل مهمترین ویژگی یک موضوع خوب است. پس فرمول و شاهکلید یک سوژه خوب رو همیشه یادت باشه:
آرامش اولیه ….. سپس: بهم ریختن آرامش …. سپس: آرامش مجدد
تنش
بعد از بهم ریختن آرامش و عدم تعادل، باید بری سراغ «تنش». وقتی اوضاع بهم میریزه، یک عده هم در پی این هستند که تعادل و آرامش اولیه رو برگردونند و اوضاع رو سر و سامون بدند. پس در برابر اتفاقات و عواملی که دنبال بهم ریختن آرامش موضوع هستند، عدهای هم دنبال آروم کردن اوضاع هستند و چنین تقابلی یعنی «تنش».
این تنش شکلهای مختلفی میتونه داشته باشه؛ گاهی میتونه بین دو فرد باشه، میتونه بین یک فرد و خانوادهاش باشه، و میتونه بین دوتا کشور باشه. حتی میتونه تقابل فرد با احساسات و خواستههای خودش باشه! دست خودت رو نبند و آزاد و خلاقانه فکر کن.
به طور مثال از بهترین نمونههای تقابل فرد و جامعه داستان پیامبران الهی است که در جامعهای بتپرست، ناگاه یک نفر از سمت خداوند همه را به پرستش خدای یگانه دعوت میکند. سریال یوسف پیامبر«ع» رو یادت هست؟ تنش میان حضرت یوسف«ع» و جامعه بتپرست.
یادت باشه هرقدر تنشها عمیقتر، بهتر! بین دو کارمند بانک، برای رفتن به سینما یا رستوران ممکنه اختلاف نظر باشه و تنش ایجاد بشه! اما تصور کن بین همین دو کارمند بانک، یکی از کارمندها تصمیم میگیره از بانک مقدار زیادی پول بدزده و کارمند دیگه مخالفت میکنه. تنش دوم خیلی جذّابتر و عمیقتر از تنش اوّله. پس برید سراغ تنشهای عمیق.
چگونه سوژه خوب پیدا کنیم؟
باید چشم و گوش و حواست، حسابی تیز و فعال باشه. مطئن باش دور و اطراف شما پر از سوژههای تازه است. علاوه بر اون، صفحه حوادث روزنامهها، خوابهایی که میبینی، خاطرات بقیه و… منبع الهام سوژه میتونه باشه. فقط لازمه در برابر حوادث و اتفاقات و اطرافت «حسّاس و مشاهدهگر» خوبی باشی و دنبال سوژههای جذّاب بگردی.
دو مثال: «آژانس شیشهای» و «تن تن و سندباد»
در فیلم به یادمادنی «آژانس شیشهای»، کاظم قصد داره دوست قدیمی و بیمار خودش رو برای جهت درمان، با هزینه شخصیاش به خارج از کشور ببره. آژانس هواپیمایی علیرغم اینکه به کاظم قول بلیط هوایپما و این سفر رو داده، بلیط رو به فرد دیگهای واگذار میکنه. همین اتفاق، آرامش رو بهم میریزه و تعادل اولیه، از بین میره. کاظم افراد حاضر در آژانس رو، در همون جا محبوس میکنه تا به خواسته خودش برسه و بین کاظم و نیروهای انتظامی و امنیتی تنشی عمیق ایجاد میشه.
در رمان «تَن تَن و سندباد»، تن تن در ادامه ماجراجوییهایش با همراهی دوستان همیشگی خودش، یعنی میلو، کاپیتان هادوک و پروفسور تورنسل به یه سفر دیگه اومدند. اونها پس از سفر به نقاط مختلف جهان و خلق داستانهای گوناگون، حالا به عنوان جهانگرد، میهمان مردم شرقی هستند. اما پس از مدتی مشخص میشه هدف اونها پیدا کردن افسانههای شرق و غلبه بر اونها است، تا با تعریف این قصه جدید، خودشون رو به عنوان افسانههای جدید جهان مطرح و الگوی جوانان و نوجوانان بشند. تنتن و دوستانش به هر نقشه و وسیلهای که شده، قصد دارند در این سفر جدید پیروز باشند، اما در این میان سندباد با همراهی افسانههای شرقی به مقابله با مهاجمان برمیخیزه. تنتن که خودش رو در حال شکست میبینه، به ناچار از سایر قهرمانهای غربی درخواست کمک میکنه و افسانههایی مثل سوپرمن، تارزان و کینگ کنگ نیز در تقابل با سندباد و گروه سندباد قرار میگیرند.
در چنین رمانی با کمک گرفتن از قوه تخیل و ایجاد یک دنیای خیالی و جدید، تنشی جذّاب میان دو گروه ایجاد شده است. خوندن این رمان رو از دست ندید!
تمرین
با توجه به نکاتی که گفتیم، چند حادثه و اتفاق که تعادل و آرامش اولیه رو بهم میریزه، بیابید و تنشهایی برای موارد زیر پیدا کنید. سعی کنید ایده کلی داستان برای هر مورد رو حداکثر در دو بند بنویسید و شرح بدید و در قسمت «نظرات» در همین صفحه، برای ما بنویسید.
- تنش دو فرد با یکدیگر
- تنش یک فرد با خانواده
- تنش یک فرد با جامعه
- سلام حالتخوبه؟ حالت خوبه؟
